Allerlei

Onderwerpen die niet direct in één van de andere categorieën passen.

Tenor

Iedereen die iets van klassieke muziek weet heeft weleens van een tenor gehoord. Het best bekend zijn wel “de drie tenoren”: Placido Domingo, José Carreras en Luciano Pavarotti; drie mannen die met groot volume erg hoog kunnen zingen, en dat ook uitbundig doen. Maar wat is nu precies een tenor, en is dat altijd hetzelfde geweest?

Laten we eerst eens kijken waar het woord vandaan komt. “Tenor” komt van het Latijnse “tenere”, dat “vasthouden” betekent. Toen in de Middeleeuwen voor het eerst meerstemmige muziek gecomponeerd werd, nam men steeds een bestaande gregoriaanse melodie als uitgangspunt. Aan die gregoriaanse melodie werden dan één of meer andere stemmen toegevoegd. De stem die de gregoriaanse melodie zong, werd de tenor genoemd omdat deze als het ware de vooraf gegeven melodie vasthoudt. Een voorbeeld is het “Alleluia Nativitas” van Perotinus:

Perotinus - Alleluia Nativitas

Perotinus - Alleluia Nativitas

Dit stuk werd aan het eind van de twaalfde eeuw geschreven door Perotinus, die in de Notre Dame in Parijs werkte. Hij rekte de gregoriaanse melodie helemaal uit en schreef er twee andere stemmen bij. In dit fragment zie je in de tenor (de onderste stem) alleen “Al – le” van Alleluia. (mp3bron
Perotin
Perotin. Door: The Hilliard Ensemble (ECM 837751-2)

Meer info: Bol.com of Amazon.com of Emusic.com
)
.

Pas vanaf de zeventiende eeuw kreeg “tenor” de betekenis die we er nu nog aan geven: een hoge mannenstem. Zo wordt bijvoorbeeld in Bach’s Mattheus Passion de partij van de evangelist gezongen door een tenor: (mp3bron
Bach: Matthaus-Passion
Bach: Matthaus-Passion. Door: Collegium Vocale Gent; Philippe Herreweghe (Harmonia Mundi France HMC 951676.78)

Meer info: Bol.com of Amazon.com
)
. En later gaf Gustav Mahler de tenor een grote rol in Das Lied von der Erde: (mp3bron
Mahler: Das Lied von der Erde
Mahler: Das Lied von der Erde. Door: San Francisco Symphony – Stuard Skelton – Thomas Hampson (SFS 60019)

Meer info: Amazon.com of Emusic.com
)
. Dit zijn natuurlijk slechts twee voorbeelden uit vele stukken die voor tenor zijn geschreven.

Tot slot nog een subtiliteit voor de liefhebber. Als we het hebben over de tenor in de middeleeuwse betekenis van het woord, dan spreken we het uit met de klemtoon op de eerste lettergreep: [tee-nor]. Als het gaat om een hoge mannenstem, ligt de klemtoon op de tweede lettergreep: [te-noor].

Aanbevolen cd’s

Perotin
Perotin. Door: The Hilliard Ensemble (ECM 837751-2)

Meer info: Bol.com of Amazon.com of Emusic.com

Bach: Matthaus-Passion
Bach: Matthaus-Passion. Door: Collegium Vocale Gent; Philippe Herreweghe (Harmonia Mundi France HMC 951676.78)

Meer info: Bol.com of Amazon.com

Mahler: Das Lied von der Erde
Mahler: Das Lied von der Erde. Door: San Francisco Symphony – Stuard Skelton – Thomas Hampson (SFS 60019)

Meer info: Amazon.com of Emusic.com

Cecilia

Op deze site mag een verhaaltje over St. Cecilia niet ontbreken. Wellicht vraagt u zich af wat een katholieke heilige met klassieke muziek te maken heeft, maar dat zal snel duidelijk worden.

Over de historische toedracht is zeer weinig bekend. Het is niet eens zeker wanneer zij leefde; in ieder geval in de eerste eeuwen van het christendom. Het verhaal gaat dat zij met een zekere Valerianus moest trouwen. Zij maakte hem duidelijk dat er een engel over haar maagdelijkheid waakte. Als Valerianus haar zou ontmaagden, zou het niet zo best met hem aflopen. Valerianus wilde die engel zelf wel eens zien. Dat gebeurde, waarna hij zich tot het christendom bekeerde. Dat maakte hen beide echter tot gezochte personen. Zij werden opgepakt en veroordeeld tot de dood. Na een mislukte poging tot onthoofding leefde Cecilia nog drie dagen, badend in haar eigen bloed, waarna ze stierf. Voor haar sterven gaf zij de opdracht dat haar huis een kerk moest worden. Over de vervulling van die laatste wens heeft ze niet te klagen, want zelfs heden ten dage staat op die plek in Rome nog een kerk.

De reden dat St. Cecilia hier ter sprake komt heeft echter niet zoveel met haar martelaarschap te maken. In haar levensbeschrijving staat dat zij op haar huwelijksfeest in haar hart tot God zong, terwijl anderen allerlei instrumenten bespeelden. Het latijnse woord voor "stem" is "organum". Waarschijnlijk is dit later verkeerd begrepen waardoor zij het orgel als attribuut kreeg. Vanaf de veertiende eeuw wordt zij met de muziek in verband gebracht en wordt ze meestal met een orgeltje afgebeeld. Toen in 1584 in Rome het instituut voor de kerkmuziek werd opgericht, werd zij één van de beschermheiligen, en daarmee ook de beschermheilige van de kerkmuziek. In de negentiende eeuw is zelfs een belangrijke hervormingsbeweging binnen de katholieke kerkmuziek naar haar vernoemd: het Cecilianisme.

Rafaël - St. Cecilia

Rafaël - St. Cecilia

Eén van de bekendste afbeeldingen van haar is in 1515 gemaakt door Rafaël. Ze is in extase afgebeeld, luisterend naar de zingende engelenkoren. De instrumenten die aan haar voeten liggen zijn kapot, en ook het orgeltje dat ze in haar handen houdt, valt uit elkaar. Zo laat ze de aardse muziek achter zich, om zich geheel op het volmaakte, het hemelse, te richten.

Het zal niet verbazen dat er muziek gemaakt is voor St. Cecilia. Vooral in Engeland zijn voor haar feest, op 22 november, een aantal grote werken geschreven. Eén van de vroegste voorbeelden is de Ode for St. Cecilia’s Day van Henry Purcell (1692) (mp3bron
Henry Purcell - Hail, bright Cecilia!
Henry Purcell – Hail, bright Cecilia!. Door: Gabrieli Consort and Players – Paul McCreesh (Archiv 445882-2)

Meer info: Amazon.com
)
:

Hail, bright Cecilia! fill ev’ry heart
With love of thee and thy celestial art;

Een voorbeeld uit de twintigste eeuw is de Hymn to St. Cecilia, die in 1942 door Benjamin Britten werd gecomponeerd (mp3bron
Benjamin Britten
Benjamin Britten. Door: The Sixteen – Harry Christophers (Collins 12862)

Meer info: Amazon.com
)
:

Blessed Cecilia, appear in visions
To all musicians, appear and inspire:
Translated Daughter, come down and startle
Composing mortals with immortal fire.

Aanbevolen cd’s

Henry Purcell - Hail, bright Cecilia!
Henry Purcell – Hail, bright Cecilia!. Door: Gabrieli Consort and Players – Paul McCreesh (Archiv 445882-2)

Meer info: Amazon.com

Purcell: Odes for Saint Cecilia's Day
Purcell: Odes for Saint Cecilia’s Day. Door: (Harmonia Mundi France HAR 901643)

Meer info: Bol.com of Amazon.com of Emusic.com

Benjamin Britten
Benjamin Britten. Door: The Sixteen – Harry Christophers (Collins 12862)

Meer info: Amazon.com

Blest Cecilia: Britten Choral Works I
Blest Cecilia: Britten Choral Works I. Door: The Sixteen – Harry Christophers (Coro COR16006)

Meer info: Bol.com of Amazon.com of Emusic.com