In 1551 rolde in Antwerpen een bijzonder muziekboek van de persen. Het was het eerste boek in een serie met de nogal prozaïsche titel Musyck Boexkens. In het voorwoord beschrijft uitgever Tielman Susato het bijzondere doel dat hij met deze serie had. Er was al heel wat muziek in het Italiaans, Latijn en Frans uitgegeven, maar – betreurenswaardig genoeg – vrijwel niets in het Nederlands. Susato zag dit als een ernstig gemis en spande zich in om hier verandering in te brengen. In hetzelfde voorwoord doet hij een oproep aan componisten om hem Nederlandstalige composities toe te zenden. Hij zou er dan voor zorgen dat deze gedrukt en internationaal verspreid werden, zodat de “hemelse kunst der muziek” ook in onze moedertaal het licht zou zien.
De serie Musyck Boexkens zou uiteindelijk elf delen gaan tellen, waarvan de laatste in 1561 verscheen. De eerste twee delen bevatten ‘zotte’ en ‘amoureuze’ teksten. In het derde deel publiceerde Susato instrumentale dansmuziek. De overige acht delen zijn geheel gewijd aan de Souterliedekens (psalterliedekens). Dit waren Nederlandse berijmingen van de psalmen op in die tijd populaire melodieën. De hele serie psalmen is twee keer opgenomen in Susato’s Musyck Boexkens. Eén keer met driestemmige zettingen van Jacobus Clemens non Papa (delen 4 t/m 7) en eenmaal met vierstemmige zettingen van diens leerling Gerardus Mes (delen 8 t/m 11). De vierde psalm, bijvoorbeeld, werd gezongen op de melodie van Het daghet inden oosten: (mp3 – bron). Het eerste couplet van de psalmtekst luidt:
Als ic riep met verlangen
God hoorde al mijn leyt
Wanneer mi droefheyt heeft bevangen
Ghi Here mi troost verbreyt.
Clemens zette deze melodie als volgt: (mp3 – bron) en Gerardus Mes maakte een vierstemmige bewerking: (mp3 – bron)
Susato’s oproep tot het componeren van Nederlandstalige muziek vond enig gehoor. Een belangrijke publicatie die daar blijk van geeft is het Maastrichts liedboek uit 1554. Evenals Susato’s Musyck Boexkens bevat dit liedboek enkel Nederlandstalige teksten. Het boek werd verzorgd door Jacob Baethen, die toentertijd als boekdrukker in Maastricht gevestigd was. De belangrijkste componist in het boek is de Maastrichtse Ludovicus Episcopius. Hij was werkzaam als kapelmeester aan de Sint-Servaas. Van zijn hand is zelfs een acht-stemmig stuk opgenomen, Ghequetst ben ic van binnen (mp3 – bron). Omdat één van de stemboeken verloren is gegaan, heeft het Maastrichts liedboek niet veel aandacht gekregen. Enkele jaren geleden is door de Camerata Trajectina een reconstructie gemaakt van de ontbrekende stem. Hierdoor is de muziek uit dit liedboek toegankelijk geworden voor een groter publiek.
Aanbevolen cd’s
Meer info: Bol.com of Amazon.com of Emusic.com
Aanbevolen boeken en bladmuziek
Meer info: Bol.com
